Ana Sayfa Hakkımızda Hizmetler Ödüller Ekip Yayınlar Kariyer İletişim TÜRKÇEENGLISH Devin Law & IP — İstanbul
← Tüm Yayınlar
KategoriPatent
Yayın Tarihi28 Ağustos 2026
Yazarlar
Uğurcan TekinOrtak
Mehmet Kerem KüçükMarka ve Patent Uzmanı

Çalışan Buluşları: Buluş Kimin, Bedel Ne Kadar?

Ar-Ge yatırımı yapan her işletmenin er ya da geç yüzleşmesi gereken bir soru bulunmaktadır: mühendisin mesai saatleri içinde, şirketin imkânlarıyla geliştirdiği buluş kime aittir? Türk hukukunda bu sorunun cevabı, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 113 üncü ve devamı maddelerinde düzenlenen çalışan buluşları rejiminde yer almaktadır. Bu rejim, hem işverenin yatırımını hem çalışanın yaratıcı katkısını dengelemeyi amaçlamaktadır.

Kanunun ayrımı iki kavram üzerine kuruludur. Hizmet buluşu, çalışanın iş ilişkisi çerçevesindeki yükümlülüklerini yerine getirirken veya işletmenin deneyim ve çalışmalarına önemli ölçüde dayanarak geliştirdiği buluştur. Bu tanımın dışında kalan buluşlar serbest buluştur ve kural olarak çalışana ait olmaktadır. Ayrımın pratik önemi büyüktür; zira işverenin hak talep edebileceği alan, hizmet buluşlarıyla sınırlıdır.

Hizmet buluşu rejimi, işverenin yatırımı ile çalışanın yaratıcı katkısı arasında denge kurmaktadır.

Bildirim ve Talep Mekanizması

Rejimin işleyişi karşılıklı bildirimler üzerine kuruludur. Hizmet buluşu geliştiren çalışan, buluşunu yazılı olarak ve gecikmeksizin işverene bildirmekle yükümlüdür. Bildirim, işverenin buluşu değerlendirebilmesine yetecek açıklıkta olmalıdır. İşveren ise bildirimi aldıktan sonra, kanunda öngörülen süre içinde buluş üzerinde tam veya kısmi hak talep edip etmeyeceğini çalışana yazılı olarak açıklamak zorundadır. Bu süre kaçırılırsa buluş serbest buluş niteliği kazanmakta ve çalışanın tasarrufuna geçmektedir. Uygulamada işverenler aleyhine sonuçlanan uyuşmazlıkların önemli bir bölümü, patent hukukunun inceliklerinden değil, bu basit sürelerin kaçırılmasından doğmaktadır.

İşverenin tam hak talebinde bulunması halinde buluş üzerindeki tüm haklar işverene geçmektedir. Kısmi hak talebi halinde ise buluş serbest kalmakta, ancak işveren buluşu kullanabilmektedir.

Bedel: Rejimin Kalbi

İşverenin hak talebi, çalışanın bedel hakkını doğurmaktadır. Tam hak talebinde bulunan işveren, çalışana makul bir bedel ödemek zorundadır. Bedelin hesaplanmasında buluşun ekonomik değeri, çalışanın işletmedeki görevi ve işletmenin buluşun ortaya çıkmasındaki katkısı dikkate alınmaktadır. Bedelin hesaplanma usulü, çalışan buluşlarına ilişkin yönetmelikte ayrıntılı biçimde düzenlenmektedir. Bedel hakkından önceden feragat mümkün değildir; çalışanı buluş bildiriminden ve bedelden peşinen vazgeçiren sözleşme hükümleri geçersizdir.

“Çalışan buluşları rejiminde en pahalı hata, buluş yapıldıktan sonra düzeni kurmaya çalışmaktır.”

İşverenler İçin Yol Haritası

Sağlıklı bir çalışan buluşları düzeni, buluş yapılmadan önce kurulmaktadır. İş sözleşmelerine ve işyeri yönergelerine buluş bildirim sürecinin yazılması, bildirimlerin alınacağı ve değerlendirileceği iç mekanizmanın belirlenmesi, süre takibinin tek bir sorumluya bağlanması ve bedel politikasının önceden şeffaf biçimde tanımlanması, uyuşmazlık riskini önemli ölçüde azaltmaktadır. Ar-Ge personeli devir hızı yüksek işletmelerde, işten ayrılan çalışanların geliştirdiği buluşların akıbeti de ayrıca ele alınmalıdır.

Özet İlkeler

  • Hizmet buluşu, iş ilişkisi çerçevesinde veya işletmenin deneyimine önemli ölçüde dayanılarak geliştirilen buluştur; bunun dışındakiler serbest buluştur.
  • Çalışan, hizmet buluşunu yazılı olarak ve gecikmeksizin işverene bildirmek zorundadır.
  • İşveren, kanunda öngörülen süre içinde hak talebinde bulunmazsa buluş serbest kalmaktadır.
  • Tam hak talebi halinde çalışana makul bir bedel ödenmesi zorunludur.
  • Bedel hakkından peşinen feragat ettiren sözleşme hükümleri geçersizdir.
  • Bildirim, süre takibi ve bedel politikası, buluş yapılmadan önce kurulmalıdır.

Devin Patent, çalışan buluşlarına dayalı patent başvurularının hazırlanması ve takibi konusunda vekillik hizmeti sunmaktadır. Çalışan buluşu bedeli uyuşmazlıkları ve iş sözleşmelerindeki buluş hükümlerinin hazırlanması, çözüm ortağımız Devin Law & IP tarafından yürütülmektedir.

Kaynaklar

  • 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, m. 113 vd. (mevzuat.gov.tr)
  • Çalışan Buluşlarına, Yükseköğretim Kurumlarında Gerçekleştirilen Buluşlara ve Kamu Destekli Projelerde Ortaya Çıkan Buluşlara Dair Yönetmelik (mevzuat.gov.tr)