Ana Sayfa Hakkımızda Hizmetler Ödüller Ekip Yayınlar Kariyer İletişim TÜRKÇEENGLISH Devin Law & IP — İstanbul
← Tüm Yayınlar
KategoriMarka
Yayın Tarihi28 Ağustos 2026
Yazarlar
Uğurcan TekinOrtak
Alican TekinOrtak

Marka Lisans Sözleşmeleri: İnhisari ve Gayriinhisari Lisansın Hukuki Sonuçları

Marka hakkı, sahibi tarafından bizzat kullanılabileceği gibi lisans yoluyla üçüncü kişilere de kullandırılabilmektedir. Lisans, markanın tescil kapsamındaki mal ve hizmetlerin tamamı veya bir kısmı için, Türkiye'nin tamamında veya bir bölgesinde verilebilmektedir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 24 üncü maddesi lisansın çerçevesini çizmektedir ve bu çerçevenin dışına çıkan sözleşme pratikleri, uyuşmazlık anında tarafları hazırlıksız yakalamaktadır.

Kanunun ilk ve en temel kuralı şekle ilişkindir. Lisans sözleşmesinin yazılı şekilde yapılması zorunludur. Yazılı olmayan lisans anlaşmaları, taraflar arasında fiilen yıllarca işlemiş olsa dahi, uyuşmazlık halinde ispat ve geçerlilik sorunları doğurmaktadır.

Lisans ilişkisinin sınırları sözleşmede ne kadar net çizilirse, uyuşmazlık riski o kadar azalmaktadır.

İnhisari ve Gayriinhisari Lisans Ayrımı

Kanun iki lisans türü tanımaktadır. İnhisari lisansta marka sahibi, markayı başkasına lisans veremediği gibi, hakkını açıkça saklı tutmadıkça markayı kendisi de kullanamamaktadır. Gayriinhisari lisansta ise marka sahibi markayı hem kendisi kullanabilmekte hem de üçüncü kişilere başka lisanslar verebilmektedir. Kanunun yedek hukuk kuralı burada belirleyicidir: sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa lisans, gayriinhisari sayılmaktadır. İnhisari bir konum elde etmek isteyen lisans alan, bunu sözleşmeye açıkça yazdırmak zorundadır.

Alt lisans bakımından da benzer bir yedek kural geçerlidir. Sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa lisans alan, lisanstan doğan haklarını üçüncü kişilere devredememekte ve alt lisans verememektedir. Franchise ve distribütörlük ağı kurmayı planlayan lisans alanların bu yetkiyi sözleşmede açıkça talep etmesi gerekmektedir.

Sicile Kayıt Neden Önemlidir?

Lisansın sicile kaydı kurucu değil açıklayıcı niteliktedir; lisans, kayıt olmaksızın da taraflar arasında hüküm doğurmaktadır. Ancak Kanun, sicile kaydedilmeyen hukuki işlemlerden doğan hakların iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemeyeceğini öngörmektedir. Marka sonradan devredilirse, sicile kayıtlı olmayan lisans alan, markayı devralan iyiniyetli üçüncü kişi karşısında korumasız kalabilmektedir. Bu nedenle lisansın Türk Patent ve Marka Kurumu nezdinde sicile kaydı, lisans alanın yatırımını güvence altına alan asli adımdır.

“Sicile kaydedilmeyen lisans, taraflar arasında bir sözleşme, üçüncü kişiler karşısında ise çoğu zaman yalnızca bir umuttur.”

Lisans Alanın Dava Açma Yetkisi

Markaya tecavüz halinde kimin dava açabileceği, lisansın türüne göre değişmektedir. Kanunun 158 inci maddesi uyarınca inhisari lisans alan, sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa, marka hakkına tecavüz halinde marka sahibinin açabileceği davaları kendi adına açabilmektedir. Gayriinhisari lisans alanın konumu ise daha zayıftır. Gayriinhisari lisans alan, tecavüz nedeniyle dava açılmasını noter aracılığıyla marka sahibinden talep etmekte; marka sahibi talebi kabul etmez veya üç ay içinde dava açmazsa, lisans alan yaptığı bildirimi de ekleyerek kendi adına dava açabilmektedir. Ciddi zarar tehlikesi halinde lisans alan, bu sürenin dolmasını beklemeksizin ihtiyati tedbir talebinde bulunabilmektedir.

Sözleşme Kurgusunda Dikkat Edilecek Başlıklar

Uygulamada sağlıklı bir lisans sözleşmesi asgari şu başlıkları netleştirmektedir: lisansın türü ve kapsamı, mal ve hizmet sınıfları, coğrafi sınır, süre, lisans bedeli ve ödeme mekanizması, kalite kontrol ve denetim yetkisi, alt lisans ve devir yetkisinin bulunup bulunmadığı, tecavüz halinde dava yetkisi ve sözleşmenin sona erme halinde markalı ürün stoklarının akıbeti. Kalite kontrol hükümleri özellikle önemlidir; zira markanın lisans alan elindeki kullanımı marka sahibi adına kullanım sayıldığından, denetlenmeyen kötü kullanım markanın itibarını doğrudan aşındırmaktadır.

Özet İlkeler

  • Lisans sözleşmesi yazılı şekilde yapılmak zorundadır.
  • Sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa lisans gayriinhisaridir ve alt lisans verilememektedir.
  • Sicile kayıt, lisansın iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesi için gereklidir.
  • İnhisari lisans alan kural olarak kendi adına dava açabilmektedir.
  • Gayriinhisari lisans alan, marka sahibine noter kanalıyla bildirim yapıp üç aylık süre dolduktan sonra dava açabilmektedir.
  • Kalite kontrol ve sona erme hükümleri, sözleşmenin en az bedel maddesi kadar önemli parçalarıdır.

Devin Patent, lisans işlemlerinin Türk Patent ve Marka Kurumu nezdinde sicile kaydı konusunda vekillik hizmeti sunmaktadır. Lisans sözleşmelerinin hazırlanması ve müzakeresi ile lisansa bağlı uyuşmazlıklar, çözüm ortağımız Devin Law & IP tarafından yürütülmektedir.

Kaynaklar

  • 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, m. 24, m. 148 ve m. 158 (mevzuat.gov.tr)
  • Türk Patent ve Marka Kurumu, lisans kayıt işlemlerine ilişkin kılavuzlar (turkpatent.gov.tr)