Ana Sayfa Hakkımızda Hizmetler Ödüller Ekip Yayınlar Kariyer İletişim TÜRKÇEENGLISH Devin Law & IP — İstanbul
← Tüm Yayınlar
KategoriPatent
Yayın Tarihi31 Temmuz 2026
Yazarlar
Uğurcan TekinOrtak
Alican TekinOrtak

Faydalı Model mi Patent mi: Ucuz Olan Hakkın Gerçek Bedeli

Patent ile faydalı model arasındaki tercih genellikle maliyet ve hız sorusu olarak kurulur. Aslında incelemenin nerede yapıldığı sorusudur. Patent verilmeden önce incelenir ve verildikten sonra altı ay boyunca Kurum önünde saldırıya açıktır. Faydalı model yalnızca yenilik bakımından incelenir, Kurum nezdinde hiç itiraza konu olmaz ve esasa ilişkin ilk saldırıyla bir hükümsüzlük davasında karşılaşır. Bunun iyi bir takas olup olmadığı, hakkın ne için alındığına bağlıdır.

Üç Şart Yerine İki Şart

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 82'nci maddesinin birinci fıkrası, teknolojinin her alanındaki buluşlara yeni olması, buluş basamağı içermesi ve sanayiye uygulanabilir olması şartıyla patent verileceğini söylüyor. 142'nci maddenin birinci fıkrası ise yeni olan ve 83'üncü maddenin altıncı fıkrası kapsamında sanayiye uygulanabilen buluşların faydalı model verilerek korunacağını öngörüyor.

Fark, ikinci hükmün dışarıda bıraktığı şeydedir. Buluş basamağı bir şart olarak sayılmamış ve incelenmiyor. 142'nci maddenin ikinci fıkrası, patent bölümünde karşılığı olmayan bir kural ekliyor: faydalı modelin yenilik değerlendirmesinde, buluş konusuna katkı sağlamayan teknik özellikler dikkate alınmaz — önceki teknikten fark yaratmak için önemsiz ayrıntılarla şişirilmiş başvuruları hedefleyen bir hüküm.

Aynı buluş, iki rejim: biri verilmeden önce sınanır, diğeri yalnızca mahkemede.

Faydalı Modelin Kapsayamadıkları

142'nci maddenin üçüncü fıkrası dört kategoriyi dışarıda bırakıyor ve bu istisnalar çoğu özette anlatıldığından geniştir. Kimyasal ve biyolojik maddelere veya kimyasal ve biyolojik usullere ya da bu usuller sonucu elde edilen ürünlere ilişkin buluşlar hariç. Eczacılıkla ilgili maddelere veya usullere ya da bu usuller sonucu elde edilen ürünlere ilişkin buluşlar hariç. Biyoteknolojik buluşlar hariç. Ve usuller veya bu usuller sonucu elde edilen ürünlere ilişkin buluşlar hariç.

Sonuncusu belirleyici olandır. Faydalı model yalnızca ürün buluşları için mevcuttur; Türkiye'de hiçbir alanda hiçbir usul istemi faydalı modelle korunamaz. Buluşu bir yöntemde olan başvuru sahibinin — bir üretim sırası, bir işlem adımı, bir kontrol rutini — buluş ne kadar basit olursa olsun faydalı model yolu hiç yoktur.

145'inci maddenin birinci fıkrası, faydalı modele ilişkin açık hüküm bulunmadığı ve faydalı modelin özelliğiyle çelişmediği takdirde patentler için öngörülen hükümlerin faydalı modellere de uygulanacağını söylüyor; yani 82'nci maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarındaki genel istisnalar — keşifler, matematiksel yöntemler, iş faaliyetlerine ilişkin yöntemler, bilgisayar programları, bilginin sunumu, kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı buluşlar, teşhis ve tedavi yöntemleri ve diğerleri — burada da geçerlidir.

Araştırma Raporu Zorunlu, İnceleme Diye Bir Şey Yok

143'üncü maddenin beşinci fıkrası uyarınca başvuru sahibi, başvurunun şekli şartlara uygun olduğunun bildiriminden itibaren iki ay içinde ücretini ödeyerek araştırma talebinde bulunmak zorunda; aksi hâlde başvuru geri çekilmiş sayılıyor. Bu, Kanunun getirdiği esasa ilişkin değişikliklerden biriydi: önceki 551 sayılı Kanun Hükmünde Kararname döneminde faydalı model hiçbir araştırma yapılmadan alınabiliyordu ve hakkın bugün hâlâ taşıdığı itibar oradan geliyor.

Kanunun eklemediği şey esasa ilişkin incelemedir. Hiçbir aşamada inceleme raporu ve buluş basamağı değerlendirmesi yok. 143'üncü maddenin sekizinci fıkrası üçüncü kişilere araştırma raporunun yayımından itibaren üç ay içinde görüş ve belge sunma imkânı veriyor; yedinci fıkra reddi gerektiren bir sebep varsa başvuru sahibine üç ay tanıyor — ancak bunlar belge verilmeden önceki aşamalardır.

“143'üncü maddenin on birinci fıkrası Kurumun kapısını kapatıyor. Faydalı model verildikten sonra itiraz yolu yoktur; tek yol mahkemede hükümsüzlük davasıdır.”

Bunu 99'uncu maddenin birinci fıkrasıyla karşılaştırın: verilen bir patente, verilme kararının yayımından itibaren altı ay içinde patentlenebilirlik, yetersiz açıklama veya kapsam aşımı gerekçeleriyle Kurum nezdinde itiraz edilebiliyor ve Kurul patentin devamına, değiştirilerek devamına ya da hükümsüzlüğüne karar verebiliyor. Bu altı ayı atlatan patent sahibinin elinde, bir üçüncü kişinin ortadan kaldırmayı denediği ve başaramadığı bir hak vardır. Faydalı model sahibinin elinde ise kimsenin sınamadığı bir hak vardır.

143'üncü maddenin on üçüncü fıkrası durumu açıkça söylüyor: faydalı model verilmesi, Kurum tarafından geçerlilik garantisi verildiği anlamına gelmez. 144'üncü madde hükümsüzlük hâllerini sayıyor — 142'nci maddedeki şartların taşınmaması, 92'nci maddenin birinci fıkrası uyarınca yeterince açıklanmama, kapsam aşımı ve 109'uncu madde uyarınca hak sahipliğinin ispatlanamaması — ve üçüncü fıkra davanın koruma süresince veya hakkın sona ermesini izleyen beş yıl içinde açılabileceğini öngörüyor.

On Yıl ve Aynı İşleyen Ücretler

101'inci maddenin birinci fıkrası, süreyi başvuru tarihinden itibaren faydalı model için on yıl, patent için yirmi yıl olarak belirliyor; ikisi de uzatılamıyor. İkinci ilâ beşinci fıkralardaki yıllık ücret rejimi her ikisine de uygulanıyor: ücretler ikinci yılın dolmasından itibaren başvuru tarihinin yıl dönümünde muaccel oluyor, altı ay içinde ek ücretle geç ödenebiliyor ve ödenmezse hak sona eriyor — Kurumun bildiriminden işleyen iki aylık telafi penceresi saklı kalmak üzere.

Dönüştürme İki Yönde de İşliyor, Bir Kez

104'üncü maddenin birinci fıkrası, patent başvurusu sahibinin işlemleri devam eden başvurusunun faydalı model başvurusuna dönüştürülmesini talep etmesine izin veriyor. Sabit bir süre yok; şart, işlemlerin devam ediyor olmasıdır ki bu pratikte nihai karar verilmeden önce demektir. Başvuru sahibinin talebi izleyen bir ay içinde gerekli belgeleri sunması ve araştırma ücretini ödemesi gerekiyor; aksi hâlde talep yapılmamış sayılıyor.

İkinci fıkra ters yönde işliyor ve süreye bağlı: faydalı model başvuru sahibi, en geç araştırma raporunun bildirim tarihini takip eden üç aylık sürenin bitimine kadar patent başvurusuna dönüştürme talebinde bulunabiliyor. Aynı bir aylık belge ve ücret şartı burada da geçerli.

İki kural daha önemli. Dördüncü fıkra, talep edilmiş rüçhan hakkının dönüştürülen başvuru için de geçerli olacağını koruyor. Beşinci fıkra ise önceden dönüştürülmüş bir başvurunun yeniden dönüştürülemeyeceğini söylüyor — seçenek bir kez ve tek yönde vardır.

145'inci maddenin ikinci fıkrası çifte korumayı yasaklıyor: aynı kişiye veya halefine, aynı buluş konusunda, aynı koruma kapsamıyla, birbirinden bağımsız olarak birden fazla patent veya faydalı model ya da bu belgelerin her ikisi verilmez. Belirli bir istem kapsamı için iki hak birbirinin alternatifidir; paralel yürütülecek bir portföy stratejisi değildir.

Tercih Gerçekte Nasıl Yapılmalı

Üç soru belirliyor ve maliyet bunların ilki değil.

Buluş bir üründe mi yoksa bir usulde mi? Katkı bir yöntemdeyse faydalı model yolu zaten yoktur ve soru kapanır. Katkıyı ürün somutlaştırıyor ve yöntem yan unsursa, faydalı model önemli olanı kapsayabilir.

Ticari ömür ne kadar? Bir ürün kuşağı içinde aşılacak bir hak yirmi yıllık süreden yararlanmaz ve patentin yıllık ücretleri ikinci on yılda hızla yükselir. Tasarım döngüsü beş-yedi yılda dönen bir alanda on yıllık süre gerçek bir sınırlama değildir.

Hak ileri sürülecek mi, kime karşı? İncelemenin yokluğu asıl burada belirleyici oluyor. Vekili olan bir rakibe karşı ileri sürülen faydalı model karşı hükümsüzlük iddiası çeker ve hak sahibi, buluş basamağını hiçbir uzmanın hiç değerlendirmediği bir hakkın geçerliliğini savunmak durumunda kalır. 99'uncu madde itirazını atlatmış bir patent mahkemeye esaslı biçimde farklı bir dosyayla gelir. Amaç, küçük taklitçilerden oluşan bir piyasada caydırıcılıksa faydalı model işi görür; amaç ciddi bir rakibe karşı pozisyon tutmaksa inceleme bir maliyet kalemi değil, işin ta kendisidir.

104'üncü maddenin ikinci fıkrasından pratik bir orta yol çıkıyor: faydalı model olarak başvurmak, zorunlu araştırma raporunu almak ve rapor buluşun buluş basamağı incelemesinden geçme ihtimalini gösteriyorsa bildirimi izleyen üç ay içinde patente dönüştürmek. Dönüştürme penceresi kısa, tek kullanımlık ve kapanış tarihi araştırma raporuyla belirleniyor — yani karar rapor geldikten sonra değil, gelmeden önce hazırlanmış olmalı.

Kaynaklar

  • 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, m. 82, 83, 92, 99, 101, 104, 109 ve 142-145
  • TÜRKPATENT — patent ve faydalı model işlem ücretleri, 2026 tarifesi (dönüştürme kodları 01.01.19 ve 01.01.56)
  • Türk Patent ve Marka Kurumunca 2026 Yılında Uygulanacak Ücret Tarifesine İlişkin Tebliğ, RG 31 Aralık 2025 (5. Mükerrer)
İlgili çalışma alanıSınai Mülkiyet Hukuku→

İlgili yazılar

Patentİstemin Bittiği Yer: Koruma Kapsamı, Eşdeğerler ve Dosyanın Sizin Hakkınızda Söyledikleri7 Ağustos 2026MarkaHak Kaybının En Sessiz Yolu: Yenileme Takvimi ve Bülten İzleme26 Ağustos 2026MarkaSicil Zinciri: Noter Onayı Olmayan Tek Bir Devir Sonrasını Neden Batıl Kılar25 Ağustos 2026